Mijn depressie is minder bespreekbaar dan jouw chronische diarree, en dat is deprimerend

Click here to read this opinion piece in English.

stigma
Bron: http://www.looseheadz.com

We klagen regelmatig over lichamelijke kwalen. Die kwalen kunnen gaan van ernstige aandoeningen zoals een falende nier die moet worden verwijderd tot alledaagse ongemakken zoals een verkoudheid, koorts of een lopende stoelgang. Over de ene lichamelijke klacht wordt misschien sneller gesproken dan over de andere, maar nagenoeg niemand zal zich extreem ongemakkelijk voelen als een van de eerder vernoemde klachten een gespreksonderwerp wordt. Zodra het onderwerp van mentale gezondheid echter op tafel ligt, en van klinische depressie in het bijzonder, heerst er vaak een snijdende spanning: mensen weten niet meer wat te zeggen, vermijden oogcontact en proberen zo snel mogelijk van onderwerp te veranderen. De persoon die eindelijk de kracht heeft gevonden om zijn mentale toestand te bespreken met mensen die hij vertrouwt, begrijpt dan dat zijn gesprekspartners het blijkbaar moeilijker vinden dan hemzelf om het over zo’n gevoelig en persoonlijk onderwerp te hebben. Een dergelijke reactie van de buitenwereld is vaak schadelijk voor de depressieve persoon, want hoe kan hij genezen van een aandoening waarvoor praten een van de beste remedies is, als er schijnbaar niemand over wil praten?

Het zit allemaal tussen je oren

Depressie is een groeiend probleem waaraan steeds vaker jongere mensen lijden. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie lijden wereldwijd 300 miljoen mensen aan een depressie, waarvan jongeren van 18 tot 25 jaar het grootste deel uitmaken. Bovendien is zelfdoding de op een na grootste doodsoorzaak bij jongeren, na verkeersongelukken. Door het stigma dat er heerst rond depressie en mentale gezondheid in het algemeen, wordt vaak gedacht dat depressie niets meer is dan een langdurig dipje dat de persoon die eraan lijdt zelf in stand houdt omdat hij gewoon niet beter wil worden. Hij blijft namelijk de hele dag in zijn bed liggen, lacht aanzienlijk minder en vermijdt sociaal contact. Als je depressief bent en beter wilt worden moet je gewoon de nodige veranderingen aanbrengen in je gedrag en je houding, klinkt het dan. Kom buiten, lach en ga met vrienden om. Helemaal niet zo moeilijk, toch?

Een langdurig dipje is echter een gigantische vereenvoudiging van wat een complexe breinstoornis als een depressie werkelijk inhoudt. De lijst van mogelijke oorzaken is onuitputtelijk en heel uiteenlopend: erfelijke factoren, onverwerkte trauma’s, stressvolle veranderingen, seizoensgebonden factoren … Wat aan de basis ligt van een klinische depressie is niet altijd duidelijk, maar de wetenschap heeft wel aangetoond dat er consequent een onevenwicht aanwezig is in de hersenen. In het brein van een depressief persoon ontvangen de receptoren een aanzienlijk laag aantal neurotransmitters die verantwoordelijk zijn voor de emotieregulatie. Daardoor voelt iemand met een depressie zich doorgaans ongelukkig – vaak beschreven als een gevoel van leegte binnenin – en verschijnen de andere typische symptomen als slaapproblemen, vermoeidheid, een verstoorde eetlust, onverschilligheid voor dingen die vroeger boeiend waren, concentratieproblemen, enzovoort.

Ook bij mentale problemen kun je dus afwijkingen in het lichaam vaststellen. Net als een nier die het begeeft, is het brein ook een orgaan dat niet naar behoren kan functioneren. Hoewel een slecht werkende nier indien nodig kan worden getransplanteerd of in het beste geval gewoon kan worden behandeld met medicatie, is dat niet het geval voor je hersenen. Akkoord, er bestaan antidepressiva die het aantal neurotransmitters weer in balans brengen, maar zolang de depressie zelf niet is verwerkt, zal de patiënt afhankelijk blijven van die medicijnen. Het effectiefste middel blijft nog altijd praten, en het liefst zo vaak en zo regelmatig mogelijk. Het is daarom dat het taboe rond depressie moet worden doorbroken, want als er niet over kan worden gepraat, zal een depressie nooit verdwijnen of lichter worden.

Je zoekt gewoon aandacht

Het taboe rond depressie moet niet alleen worden doorbroken omdat praten het doeltreffendste geneesmiddel is op lange termijn, maar ook omdat daardoor de ontelbare misvattingen rond de psychische stoornis geleidelijk aan zullen verdwijnen. Ikzelf had ook teleurstellend veel verkeerde gedachten over wat een klinische depressie inhield. Ik zag het aan voor een mentale ziekte die alleen emotioneel zwakkere mensen konden oplopen, mensen die nauwelijks wilskracht bezaten en juist daarom zo lang ongelukkig bleven. Ze wilden met andere woorden de nodige moeite niet nemen om beter te worden. Mijn visie veranderde natuurlijk al snel toen ik er zelf maandenlang hopeloos bij liep en het opeens een aartsmoeilijke opdracht werd om eten klaar te maken, de afwas te doen, mijn kamer op te ruimen of naar de les te gaan – als het mij al lukte om voor vijf uur in de namiddag uit bed te komen. Nu besef ik goed genoeg dat depressie een complexe psychische stoornis waaraan iedereen kan lijden, hoe sterk je mentaal ook mag zijn. Het is gewoon bijzonder jammer dat ik eerst zelf depressief moest worden om er een genuanceerder beeld van te kunnen vormen.

Het zit zo dat een depressief persoon niets liever wil dan beter worden, maar gewoon niet weet hoe hij dat moet doen of het zelfs hard betwijfelt of hij überhaupt ooit beter zal worden. Stel je voor dat je opeens niet meer kunt lachen. Je kunt je mondhoeken wel geforceerd naar boven brengen en de buitenwereld zo proberen wijs te maken dat je gelukkig bent, maar zelf voel je je niet gelukkig, zonder zelf echt te weten waarom. Je herinnert je wel nog hoe het voelt om oprecht te kunnen lachen en werkelijk gelukkig te zijn, maar je bent als het ware vergeten hoe je dat gevoel opnieuw krijgt. Je mag proberen wat je wilt, dat gevoel van gelukzaligheid waar je zo naar verlangt komt gewoon niet meer terug. En hoe harder je probeert, hoe gefrustreerder en vermoeider je ervan wordt. Dus uiteindelijk stop je gewoon met jezelf uit te putten en aanvaard je dat je het geluk misschien nooit meer terugvindt en je toekomst er uitzichtloos uitziet.

Als depressie bespreekbaarder zou zijn, zouden meer mensen zich op een relatief accurate manier kunnen inbeelden wat een depressief persoon doormaakt en hoe hij geholpen kan worden. Misverstanden zouden vervagen of in het utopische geval zelfs verdwijnen. Buitenstaanders zouden nog altijd denken dat mensen met een depressie over hun stoornis praten voor aandacht, maar ze zouden beseffen dat die mensen aandacht vragen omdat ze willen worden geholpen en omdat ze de ernst willen benadrukken van een mentale ziekte die jaarlijks het leven kost aan 800 000 wereldbewoners. Dus ja, mensen met een depressie zoeken aandacht, maar niet voor de reden die velen onterecht denken.

Er staan zoveel andere mensen voor je klaar

Gelukkig verzwakt het stigma rond mentale gezondheid tegenwoordig langzaamaan dankzij de groeiende media-aandacht voor het onderwerp. Zo kunnen Vlamingen sinds 2015 bijna jaarlijks de inzamelingsactie van Rode Neuzen Dag (sic) op de televisie volgen, waarvan de opbrengst naar jongeren met psychische problemen gaat. Het is belangrijk dat jonge mensen te zien krijgen dat het grote publiek zoveel belang hecht aan mentale gezondheid, want zo beseffen de jongeren die er behoefte aan hebben dat er wel degelijk mensen zijn die om hun situatie geven. Daarbovenop realiseren ze zich op die manier ook dat er nog andere mensen zijn met gelijkaardige problemen. Een tienerbrein werkt niet helemaal zoals een volwassen brein. Het lukt tieners over het algemeen minder goed om te relativeren, waardoor ze sneller denken dat problemen permanent zijn en door niemand anders worden gedeeld. Door een groeiende media-aandacht nemen die foute opvattingen langzaam af en kunnen jongeren hun mentale problemen beter relativeren, wat uiteindelijk hun herstel zal bevorderen.

Op wereldwijde schaal merk je ook meer initiatieven om mentale gezondheid van haar stigma te ontdoen, en soms wordt daarvoor zelfs humor gebruikt. In de respectievelijk Amerikaanse en Australische dramedy’s Crazy Ex-Girlfriend en Please Like Me spelen psychische problemen een belangrijke rol. Onderwerpen als depressie en zelfdoding worden met humor, maar tegelijkertijd ook bewonderenswaardig realistisch en met voldoende nuance aangepakt. Ook in de controversiële tienerserie 13 Reasons Why zijn depressie en zelfdoding essentiële thema’s. Hoewel de aanpak in die serie wellicht iets te sterk gedramatiseerd is, heeft het programma wel veel gezinnen aangespoord om ernstige gesprekken over mentale gezondheid te voeren. De Netflixserie mag dus het doelwit zijn geworden van veel al dan niet terechte kritiek, toch heeft hij zijn doel bereikt door broodnodige gesprekken op gang te brengen.

Ik sta voor je klaar

De vooruitgang die we tot nu toe hebben geboekt is al heel wat in vergelijking met vroeger, maar er is nog een ongelooflijk lange weg af te leggen. Een groeiende media-aandacht is een belangrijke stap, maar volstaat niet om het taboe voor eens en voor altijd te doorbreken. We moeten als samenleving persoonlijker gaan stimuleren om discussies rond mentale gezondheid op gang te brengen. Dat kan door mensen op verschillende leeftijden en binnen verschillende sectoren te confronteren met niet-fictieve verhalen. We moeten workshops uitwerken in bedrijven, lezingen houden op universiteiten en infomomenten organiseren op middelbare scholen. Tijdens die initiatieven moet vooral duidelijk gemaakt worden dat depressie niet zomaar een langdurig dipje is, maar een ernstige psychische aandoening waarvan je niet zomaar geneest.

Verder moeten we hameren op het belang van deugddoende en doeltreffende gesprekken voor mensen die aan een depressie lijden. Zoals eerder aangehaald is praten het effectiefste middel op lange termijn, maar dan moet de communicatie ook juist zitten. Aanvallende uitspraken als ‘Je wilt gewoon aandacht,’ hebben uiteraard een schadelijk effect op een depressief persoon. Maar ook goedbedoelde aanmoedigingen als ‘Lach,’ zijn allesbehalve doeltreffend. Als je namelijk aan een depressie lijdt zou je niet liever willen dan lachen, maar omdat dat gewoon zo onmogelijk lijkt word je er telkens aan herinnerd hoe ongelukkig je wel niet bent en zak je zo alleen maar dieper de put in. Bovendien zal een depressief persoon al snel geloven dat hij anderen lastigvalt met zijn ongeluk als hij constant te horen krijgt dat hij moet lachen. Dat kan leiden tot sociale isolatie van de persoon in kwestie, wat zijn herstel al helemaal niet bevordert. Ten slotte moet troost altijd zo persoonlijk mogelijk zijn. Als een depressief persoon tussen de regels door laat blijken dat hij zich waardeloos voelt, zeg dan niet iets als: ‘Er zijn zoveel mensen die om je geven.’ Zeg in plaats daarvan: ‘Voor mij ben je belangrijk.’ Dat klinkt veel oprechter en je gesprekspartner zal er veel meer troost uit putten.

Conclusie

Een destigmatisering van mentale gezondheid is belangrijk, want het leidt tot meer kennis over en begrip voor het onderwerp, waardoor het dan weer gemakkelijker wordt voor mensen met een depressie om erover te praten en zo hun herstel te bevorderen. Bovendien wordt de drempel ook verlaagd om professionele hulp te gaan zoeken, waarrond ook nog een heel sterk taboe heerst. Nochtans geeft ongeveer tien procent van de westerse bevolking aan momenteel in therapie te gaan, waarvan tachtig procent bevestigt dat het werkt. Als de samenleving meer inspanningen levert om het taboe rond mentale gezondheid weg te werken, zullen meer mensen de doeltreffendheid van therapie inzien en zullen zelfdodingscijfers uiteindelijk fors dalen omdat patiënten dankzij therapie hun problemen zullen kunnen relativeren. De destigmatisering van mentale gezondheid is dus letterlijk een kwestie van leven of dood. Help mee het taboe te doorbreken en red levens. Alsjeblieft.

Advertisements

One thought on “Mijn depressie is minder bespreekbaar dan jouw chronische diarree, en dat is deprimerend

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s