Zijn wij vrij?

Click here to read this post in English.

freedom-2
Bron: http://www.pinterest.com

Als je in het Westen woont, is de kans groot dat je al iemand hebt horen zeggen dat je je in een vrij land bevindt. Toch mag niemand hier zomaar doen wat hij wil. Kunnen we dan wel echt van vrijheid spreken? Bestaat er zoiets als beperkte vrijheid? Zou volledige vrijheid voor elk individu onze maatschappij vooruit helpen of enkel schade toebrengen? Hebben wij zelfs een eigen vrije wil? Kortom, zijn wij vrij?

Hoe hard we ook zouden willen dat we eronderuit konden, moeten we ons als leden van de maatschappij aan bepaalde wetten houden. We zijn bijvoorbeeld verplicht belastingen te betalen zodra we over een vast inkomen beschikken, we moeten de bevelen van de autoriteiten opvolgen en zonder het gepaste diploma kunnen we niet zomaar om het even welk beroep uitoefenen. Die regels zijn we ondertussen zodanig gewoon dat de meesten er geen probleem mee hebben. Nochtans beperken ze onze vrijheid.

Mensen beseffen echter dat die afspraken nodig zijn om de samenleving draaiende te houden, daarom vinden ze het niet erg die na te leven ten koste van hun persoonlijke vrijheid. Maar bepaalde andere regels beperken de vrijheid van het individu om dingen te doen die de maatschappij niet schaden. Puur persoonlijk druggebruik schaadt bijvoorbeeld alleen de gezondheid van de gebruiker. Je zou kunnen stellen dat de persoon in kwestie onvoorspelbaar kan reageren op de effecten van de drug en zo een gevaar kan vormen voor mensen in diens omgeving, maar dat is bij alcohol ook zo. Er mag dan wel een minimumleeftijd staan op het verbruik van alcohol, zodra die overschreden is kan je zoveel van de schadelijke en verslavende drank drinken als je wilt. Als de politie je daarentegen betrapt met niet meer dan een milligram drugs op zak – je hoeft er zelfs niets van te hebben gebruikt – heb je meteen een rechtszaak aan je been. Hier is dus sprake van een beperking van de vrijheid van het individu zonder maatschappijgebonden factoren.

‘Ja oké, maar wij hebben toch ook rechten die onze vrijheid juist beschermen?’, hoor ik u denken. Dat is zeker waar: we hebben het recht onze mening te uiten, te stemmen op een politieke partij die het meest aansluit bij onze persoonlijke visie, een eigen geloofsovertuiging te hebben en die al dan niet te praktiseren … In bepaalde opzichten zijn we dus zeker vrij om te doen en denken wat we willen. Soms vormen wetten echter een inbreuk op een van die vrijheden. Door de Belgische negationismewet is het hier bijvoorbeeld verboden de Holocaust te rechtvaardigen of te ontkennen dat die ooit heeft plaatsgevonden. Een dergelijke ramp goedkeuren of ontkennen is zeker een laffe daad, maar dat verbieden is een inbreuk op het recht op vrije meningsuiting. Zelfs in een democratisch en vrij progressief land als België worden zulke rechten dus nog geschonden.

Je zou dus kunnen stellen dat wij in zekere mate vrij zijn, maar kan je dat wel echt zeggen? Bestaat er zoiets als beperkte vrijheid? Dat klinkt toch wel heel tegenstrijdig. Vrijheid betekent namelijk dat je kan doen en laten wat je zelf wilt. Als iets die vrijheid beperkt, is dat niet meer mogelijk en is die definitie van vrijheid niet meer van toepassing. Eigenlijk is vrijheid op zich ook een paradox: vrij zijn om te doen en laten wat je zelf wilt moet ook geldig zijn voor elke andere persoon. Anders zit je weer met het probleem van ‘beperkte vrijheid’, aangezien die vrijheid dan enkel en alleen van toepassing zou zijn op jezelf. Als die definitie van vrijheid echter geldt voor iedereen, moet een ander ook de vrijheid hebben om ervoor te zorgen dat jij niet kan doen en laten wat je zelf wilt. Je kan dus weer niet van vrijheid spreken, omdat die vrijheid elk moment kan worden afgenomen.

Wie weet zijn we wel het omgekeerde van vrij en blijken de beslissingen die we zelf nemen helemaal niet onze eigen keuzes te zijn. Persoonlijk geloof ik niet in het lot, maar het is onmogelijk om het bestaan ervan volledig uit te sluiten. Niemand weet immers of alles van tevoren is vastgelegd of niet. Hoewel ik er dus van overtuigd ben dat alles toevallig gebeurt, kan het evengoed zijn dat het lot alles beslist en dat vrije wil helemaal niet bestaat. In dat geval zijn wij gewoon marionettenpoppen die bestuurd worden door een almachtig verschijnsel dat ons verleden, ons heden en onze toekomst bepaalt.

Zijn wij dus vrij? Dat is heel moeilijk te zeggen. We zijn niet helemaal vrij, beperkte vrijheid bestaat niet en we zullen nooit weten of we al dan niet het omgekeerde van vrij zijn. Althans, we zullen nooit weten of het lot ons bestuurt. In onze maatschappij staat echter vast wat we wel en niet mogen doen. Daaruit zou je dus kunnen besluiten dat we wèl het omgekeerde van vrij zijn: de wetgeving bepaalt volledig welke dingen je moet doen, mag doen en niet mag doen. Je hebt zelf nooit de vrijheid gehad die dingen te kiezen, dus lagen je beperkingen en mogelijkheden van tevoren vast. De wetgeving kan nochtans wel versoepelen en het volk meer vrijheden schenken. Zo hebben vrouwen vroeger stemrecht gekregen en mogen holebi’s nu wettelijk met mensen van hetzelfde geslacht trouwen. In zekere zin heb je je vrijheid dus wel in eigen handen, zolang genoeg mensen bereid zijn voor hetzelfde recht op te komen.

Advertisements

One thought on “Zijn wij vrij?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s